Havacılık ve Uzay Mühendisi Gamze Nur Yiğit’in kaleminden; Teknoloji Çağında İnsan Kalabilmek…
Sabah alarm çalıyor. Gözlerimizi bile tam açmadan, yarı uykulu bir refleksle elimiz hemen telefona gidiyor. Alarmı susturuyoruz ama telefonu bir türlü yastığın kenarına bırakamıyoruz. Gece dünyada ne olmuş, kim ne yazmış, hangi bildirim gelmiş derken… Daha yataktan çıkmadan kendimizi o küçücük ekranın içinde buluyoruz. İşin en düşündürücü yanı ise çoğu zaman bunun farkına bile varmıyoruz. Güne kendi iç sesimizi dinleyerek, “Bugün ne yapacağım?” diye düşünerek değil; başkalarının hayatlarına göz atarak başlıyoruz.
Ve inanın, bu sadece günün ilk birkaç dakikası. Sonrası da pek farklı değil. Otobüste, derste, ailece oturduğumuz o güzelim yemek masasında, yolda yürürken, hatta en yakın arkadaşımızla sohbet ederken bile elimiz farkında olmadan telefona uzanıyor. Bazen durup etrafıma bakıyorum ve aklıma hep aynı soru geliyor: Elimizdeki bu soğuk ekranlara bu kadar yakınken, yanı başımızdaki insanlardan ne zaman bu kadar uzaklaştık?
Şüphesiz teknoloji, insanlığın ulaştığı en büyük başarılardan biri. Dünyanın bilgisini cebimizde taşıyor, binlerce kilometre uzaktaki insanlarla saniyeler içinde iletişim kurabiliyor, yapay zekâdan uzay teknolojilerine kadar pek çok alanda sınırları zorluyoruz. Bütün bunlar insan aklının, merakının ve üretme tutkusunun hayranlık uyandıran sonuçları.
Ancak bütün bu baş döndürücü gelişimin içinde kendimize sormayı unuttuğumuz çok temel bir soru var: Teknolojiyi bu kadar geliştirirken, insan olmayı da aynı ölçüde geliştirebiliyor muyuz?
Bugün her şeyi daha hızlı, daha verimli ve daha hatasız hâle getirmeye programlanmış gibiyiz. İşleri optimize ediyor, sistemleri geliştiriyor, hataları sıfıra indirmeye uğraşıyoruz. Fakat bu kusursuzluk arayışını farkında olmadan kendi hayatımıza da taşımaya başladık. Sürekli daha üretken, daha başarılı, daha “görünür” olma telaşındayız. Sosyal medyada karşımıza çıkan özenle seçilmiş hayatlara baktıkça herkesin mutlu, başarılı ve kusursuz bir yaşam sürdüğünü sanıyoruz. Oysa gördüğümüz şey, hayatın tamamı değil; insanların paylaşmayı seçtiği birkaç güzel kareden ibaret. Buna rağmen kendimizi o görüntülerle kıyaslıyor, eksiklerimizi büyütüyor ve zamanla yorulmanın, hata yapmanın, üzülmenin ya da bazen hiçbir şey yapmak istememenin insan olmanın en doğal hâlleri olduğunu unutuyoruz.
Oysa insan bir algoritma değildir. Her zaman mantıklı kararlar vermez. Yorulur, hata yapar, üzülür, heyecanlanır; bazen de ortada hiçbir sebep yokken kahkaha atar. İşte bizi insan yapan da tam olarak budur. Çünkü hayat yalnızca hesaplardan, verilerden ve kusursuz sistemlerden ibaret değildir.
Bir simülasyonun kusursuz doğruluğu ile sevdiğimiz birinin içten gülümsemesi arasında ölçülemeyecek kadar büyük bir fark vardır. Çünkü biri hesaplanabilir; diğeri ise ancak hissedilebilir.
Belki de çağımızın en büyük çelişkisi tam da burada başlıyor. Karmaşık sistemleri çözebiliyor, saniyeler içinde milyonlarca veriyi işleyebiliyor, yapay zekâlarla sohbet edebiliyoruz. Ama bazen hemen yanımızdaki insanın sessizliğini anlamayı, bir dostumuzun hâlini gerçekten sormayı ya da ailemizle telefonsuz birkaç dakika geçirmeyi ihmal ediyoruz.
Teknoloji ilerlemeye devam edecek. Daha güçlü bilgisayarlar üretilecek, daha gelişmiş yapay zekâlar geliştirilecek ve bugün hayal gibi görünen pek çok şey yarının gerçeği olacak. Asıl mesele, bütün bu ilerlemenin içinde hangi değerleri koruyacağımızdır.
Çünkü geleceğin en büyük başarısı yalnızca daha akıllı makineler üretmek olmayacak. Asıl başarı; o makineleri geliştirirken empati kurabilen, hata yapabilen, sevebilen, affedebilen ve birbirine gerçekten zaman ayırabilen insanlar olarak kalabilmektir.
Belki de teknoloji çağında kendimize sormamız gereken en önemli soru şudur: Geleceği daha akıllı hâle getirirken, insanlığımızı da aynı özenle geliştirebiliyor muyuz? Çünkü bizi geleceğe taşıyacak olan yalnızca ürettiğimiz teknoloji değil; o teknolojiyi hangi değerlerle kullandığımızdır.
