TGC Bağımsız Gazetecilik Konferansı’nın gazetecilikte örgütlenme ve dayanışma oturumunda konuşan sendika temsilcileri Türkiye’de sendikalaşma oranının yetersizliğine ve gazeteciler arasındaki işsizlik oranının yüksekliğine işaret etti.

İSTANBUL-Türkiye Gazeteciler Cemiyeti 23 Ocak 2025 Perşembe günü Burhan Felek Toplantı Salonu’nda Gazeteci Olmak Gazeteci Kalmak etkinliklerinin 9’uncusunda Bağımsız Gazetecilik Konferansı düzenledi.

Gazetecilikte örgütlenme ve dayanışmanın değerlendirildiği beşinci oturumun moderatörlüğü TGC Yönetim Kurulu Üyesi Uğur Güç üstlendi. Konuşmacı olarak bu oturumda Turgut Dedeoğlu  (DİSK Basın İş Genel Başkanı),  Kıvanç El (Çağdaş Gazeteciler Derneği Genel Başkanı) ve Özgür Deniz Kaya (Türkiye Gazeteciler Sendikası İstanbul Şube Başkanı) söz aldı.

UĞUR GÜÇ: 2025 YILINDA BASKILAR DAHA DA ARTACAK

Beşinci oturumun moderatörlüğünü TGC Yönetim Kurulu Üyesi Uğur Güç üstlendi. Uğur Güç yaptığı konuşmada şu görüşleri paylaştı:

“2024 yılını AKP iktidarının Basın ve İfade Özgürlüğü’ne yönelik ağır saldırıları altında geçirdik. Önce Etki Ajanlığı yasa tasarısı gündemdeydi. Gazetecilik meslek örgütlerinin hep birlikte karşı çıkışı sayesinde yasayı geri çektirmeyi başardık. Şimdi ise Siber Güvenlik yasası gündemde. Ekim 2022’de TBMM’den geçen sansür yasası nedeniyle 2024 yılında haberler ve sosyal medya paylaşımları gerekçe gösterilerek gazeteci, yazar ve internet haber sitesi yöneticileri hakkında soruşturmalar açıldı, bazıları davaya dönüştü, bazıları ise tutuklandı. 2025 yılında baskılar daha da artacak. Tüm bu baskıların yanı sıra 2025 yılında gazeteciler ekonomik sıkıntılarla da mücadele edecekler. İktidarın yanlış ekonomi politikalarının faturasını hep birlikte ödüyoruz. Bu politikaların gazetecilere yansıyan kısmı ise düşük ücretler, işsizlik ve özlük haklarımıza gelen saldırılar. İktidar Basın Yasası’nı değiştirmek ve Genel İş Yasası’na dahil etmek istiyor. Ama mücadele etmeyi sürdüreceğiz.”

ÖZGÜR DENİZ KAYA: SENDİKANIN OLDUĞU YERDE YOKSULLUK SINIRI ÜZERİNDE MAAŞ ALMA ORANI DAHA YÜKSEK

Türkiye Gazeteciler Sendikası İstanbul Şubesi Başkanı Özgür Deniz Kaya gazetecilerin örgütlenme sorunlarıyla ilgili konuştu:

“Ücretler, özellikle sendikaların yetkisiz olduğu  iş yerlerinde yoksulluk sınırının altında. Sendikaların yetkili olduğu  işyerlerinde yoksulluk sınırının üzerinde net kazancı olanların oranı % 25,4 iken, yetkisiz işyerlerinde bu oran sadece %4,2’de kalmaktadır. Bizim işkolumuzda kayıtlı çalışan sayısı Temmuz 2024 verisine göre yaklaşık 97 bin. İşkolu içinde gazetecilik faaliyeti yürütenlerin sayısı ise yaklaşık 28 bin. Resmi verilere göre 2023 yılında da gazetecilik mezunları (%12,7), sosyal hizmetler (%21,5) ve imalat ve işletme (%15,6) mezunlarının ardından en yüksek işsizliğe maruz kalan üçüncü kesim olmayı sürdürdü. Uzun bir süredir gazetecilik mezunları ilk üçte olmayı sürdürüyor. Yüksek işsizlik, güvencesiz çalışma koşulları ve örgütsüzlük (sendikasızlık), gazetecilerin işe girişinde hem de girdikten sonra işte kalış süresinde baskı oluşturuyor.”

TURGUT DEDEOĞLU: SENDİKALAŞMA ORANI YETERSİZ

DİSK Basın İş Genel Başkanı Turgut Dedeoğlu gazetecilik alanındaki örgütsüzlüğün yarattığı sorunların çok önemli olduğunu söyledi ve ekledi:

“Gazeteciler en örgütsüz meslek grupları içinde. Sendikalı olma oranı yüzde 7 civarında. Sendikalaşma oranı yetersiz. Toplu sözleşme yapma oranı ise bunun yarısı kadar. Gazetecilerin ifade özgürlüğünün özgürlüğü kısıtlayıcı tedbir ve cezalar yoluyla sınırlandırılması hem basının haber verme özgürlüğüne hem toplumun haber alma ve bilgilenme özgürlüğüne hem de demokratik tartışma ortamlarına doğrudan müdahale niteliğindedir. Bu kadar baskı altında olan bir meslek grubunun bu baskıları atlatabilme yolu dayanışmadan geçmektedir. Gazeteci meslek örgütlerini bu baskıcı duruma karşı birlikte olmaya ve dayanışmaya çağırıyoruz.”

KIVANÇ EL: SANSÜRLE MÜCADELE EDİLİR AMA OTO SANSÜR EN TEHLİKELİSİ

Çağdaş Gazeteciler Derneği Genel Başkanı Kıvanç El örgütlenme sorunlarıyla ilgili değerlendirme yaparken meslek örgütleri arasındaki dayanışmanın da çoğaltılması gerektiğini vurguladı:

“Gazeteciliği suç gibi gösteren yasal düzenlemelere karşı durmamız şart. Dezenformasyon diğer adıyla sansür yasası, terörle mücadele yasası, şimdi siber güvenlik yasası daha sonra gelme ihtimali olan etki ajanlığı yasası ile mesleğimiz kıskaca alınmaya çalışılıyor. Klasik gazeteciliğin yanı sıra birçok yeni platform gazetecilik türü çıktı. Bunların bazılarına basın kartı bile verilmiyor. Bu sistemin düzenlenmesi gerekiyor. Merkezde büyük örgütlenmeler değil, onlarca farklı çalışılan yer var. Gençler artık, haber yapamayacağı yerde çalışmak istemiyor. Alternatif medya dediğimiz mecraların ise ekonomik güçleri ne yazık ki çok sınırlı. Diğer bir sorun oto sansür ve sansür. Sansürle mücadele edilir elbette ama oto sansür en tehlikelisi. Mücadelenin ise tek bir yolu var. Birlikte olmak örgütlenmek.”

TGC Bağımsız Gazetecilik Konferansı’nın gazeteciliğin dijitalleşmesi oturumunda konuşmacılar bağımsız gazeteciliği teşvik edecek platformların kurulmasını, okurun abone yapılacağı finansman modelinin hedeflenmesini, gazetecilik etik kodlarının dijital dönüşüme uyarlanmasını önerdi.

İSTANBUL-Türkiye Gazeteciler Cemiyeti 23 Ocak 2025 Perşembe günü Burhan Felek Toplantı Salonu’nda Gazeteci Olmak Gazeteci Kalmak etkinliklerinin 9’uncusunda Bağımsız Gazetecilik Konferansı düzenledi.

Gazeteciliğin dijitalleşmesinin etkileri konulu üçüncü oturumu TGC Genel Sekreter Yardımcısı Nuray Karagöz yönetti. Dijitalleşmenin yarattığı bağımlılık etkisini Prof. Dr. Ceren Sözeri (Galatasaray Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi), “Gazetecilikteki dijitalleşmenin internet sitelerine etkisini”  Sertuğ Çiçek (T24 İnternet Gazetesi Genel Koordinatörü) anlattı. Prof. Dr. Yasemin İnceoğlu (İletişim Akademisyeni) ise etik sorunları ve çözüm önerilerini paylaştı.

NURAY KARAGÖZ: DİJİTALLEŞME BÜYÜK FIRSATLARI VE ZORLUKLARI GETİRDİ

Toplantı moderatörü TGC Genel Sekreter Yardımcısı Nuray Karagöz dijitalleşmenin gazeteciyi dönüştürmekle kalmadığını,  aynı zamanda büyük fırsatları beraberinde  getirdiğine dikkat çekti.  Konferansın bu alanda yaşanan sorunların netleşmesi ve çözülmesine katkı sunmasını hedeflediklerini belirten Nuray Karagöz, “Gazetecilerin bilgilenmesi için konferanslar yapmayı sürdüreceğiz” diye konuştu.

CEREN SÖZERİ: BAĞIMSIZ HABERCİLİĞİ TEŞVİK EDECEK PLATFORMLAR KURULMALI

Dijitalleşmenin yarattığı bağımlılık etkisini ele alan Galatasaray Üniversitesi İletişim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ceren Sözeri gazeteciliğin dijital platformlar aracılığıyla değişen dinamiklerine dikkat çekti.  Sözeri, dijital medya araçlarının haber dilini nasıl dönüştürdüğünü ve içerik üretiminin geleneksel gazetecilikten nasıl ayrıştığını ele aldı:

“Özellikle Google ve YouTube gibi büyük dijital platformlar, haber içeriklerinin şekillendirilmesinde önemli bir rol oynuyor. Bu platformların ticari amaçlarının yanı sıra politik ajandaları da gazetecilikte etkili oluyor. Dijital medya girişimlerinin bu platformlarla olan bağımlılıklarından dolayı özgür ve bağımsız bir gazetecilik anlayışını oluşturmak oldukça zor. Google ve benzeri platformlar gazeteciliği yönlendiren patronlar haline dönüştü. Gazetecilerin bağımsızlığı tehlikeye giriyor. Gazetecilik alanındaki mevcut bağımlılığın aşılabilmesi için, içerik üretiminde sadece tıklama ve görünürlük odaklı değil, araştırmacı ve özgün haberciliği teşvik eden kriterlerin ön plana çıkması gerekiyor. Son olarak, dijital platformlar dışında, bağımsız haberciliği destekleyecek alternatif platformların kurulması önemli. Gazeteciler ancak dayanışmayla bu sorunlarla mücadele edebilir.”

SERTUĞ ÇİÇEK:  TEKNOLOJİ DEVLERİNE BAĞIMLI OLMAMAK İÇİN OKURUN ABONE OLACAĞI BİR FİNASMAN MODELİNİ HEDEFLEMELİYİZ

 T24 İnternet Gazetesi Genel Koordinatörü Sertuğ Çiçek dijitalleşme başladığında umutlu olduklarını belirterek “Başlangıçta haberi kimin okuduğunun ölçülebilirliğini görüyorduk. Haberi hangi okuyucu, saat kaçta, hangi şehirden okuyor? Bunları görüyorduk. Ancak geldiğimiz noktada durum hiç de iç açıcı değil. Trafik sürüklenmesi diye tanımlabileceğimiz bir şey yaşıyoruz. Dijital platformlar ne istiyorsa ona yönelik bir habercilik hakim olmaya başladı. ‘Kim iyi gazeteci, editör’ sorularının yanıtları değişmeye başladı” diye başladığı konuşmasını şöyle sürdürdü:

“Soran kuşku duyan editör mü yoksa en çok tık alan editör mü en iyisi? Bunları gazetecilik açısından tartışmalıyız. Bugün bir haber internet sitesinin kurulmasının aylık maliyeti 2 milyon lirayı buluyor. Ayrıca kar da etmelisiniz.  Ancak bu çok zor. Biz T24 olarak ekonomik anlamda daha iyi koşullar yaratmak için konferanslar yapmaya başladık. Türkiye’de haberciler bu teknoloji devlerine  bağımlı kalmayacağı yöntemler bulmayı hedeflemeli. Bu da herhalde kısa vadede olabilecek bir şey değil. Ama orta vadede okur temelli finansman yani abonelik üzerinde gidilmeli. Her gün sitenize gelen okur, bunun bir bedeli olduğunu ve ödeyemezse  enformasyona sahip olamayacağını bilmeli. Bu kültürü yaratmak zorundayız.”

YASEMİN İNCEOĞLU: GAZETECİLİK ETİK KODLARI, DİJİTAL DÖNÜŞÜME UYARLANMALI

İletişim akademisyeni Prof. Dr. Yasemin İnceoğlu ise etik sorunlara işaret ettiği konuşmasında çözüm yolları da önerdi:

“Avrupa Konseyi’nin, yapay zekâ sistemlerinin insan hakları ihlallerine yol açmaması için önerdiği ilkeler, gazetecilik açısından büyük önem taşıyor. 1. Üye ülkeler tarafından, kamu otoritelerinin yapay zekâ sistemleri üzerinde insan haklarına dönük etki değerlendirmesi gerçekleştirebilecekleri bir yasal çerçevenin oluşturulması, 2. Kamuya danışarak yapay zekâ sistemlerinin değerlendirilmesi; üye devletlerin, insan hakları standartlarının özel şirketler (sosyal medya şirketleri gibi) tarafından uygulanmasını kolaylaştırma yükümlülüğü, 3.  Yapay zekânın, etnik ve dini azınlıklar gibi nefret söyleminden orantısız şekilde etkilenen gruplara özel dikkat gösteren şeffaf ve bağımsız bir denetime tabi tutulması, 4.  İnsan haklarına, özellikle ifade özgürlüğüne dikkat edilmesi, 5. Yapay zekânın her zaman insan kontrolünde kalması kuralı ve yapay zekânın işleyişinden kaynaklanan insan hakları ihlalleri mağdurlarına etkili bir yasal başvuru hakkı sağlanması. Ancak, mevcut uygulamalar bu ilkelerle ne kadar uyumlu? Onun tartışılması gerekiyor. Gazetecilik meslek etiğini koruyabilmek için bazı temel adımların atılması gerekiyor. Benim önerilerim şöyle: Algoritmaların şeffaflığı artırılmalı. Dijital platformlar, haberlerin nasıl sıralandığını ve hangi kriterlere göre öne çıkarıldığını açıklamalı. Kamu yararına yönelik bağımsız denetim mekanizmaları oluşturulmalı. Gazetecilik etik kodları, dijital dönüşüme uyarlanmalı.  Tıklama ekonomisine karşı kamu yararını önceleyen habercilik teşvik edilmeli.  Dijital medya platformları bağımsız etik denetim mekanizmalarına tabi olmalı. Algoritmaların haber ekosistemine etkileri düzenli olarak izlenmeli ve etik standartlara uyumları değerlendirilmeli.”