Üsküdar Üniversitesi NP Feneryolu Polikliniğinden Uzman Klinik Psikolog Aynur Sayım, tuvalet eğitimine ilişkin önemli değerlendirmelerde bulundu.

İlk 3 yıl en önemli dönem!

Çocuk gelişiminde kritik dönemler olduğunu, bu dönemlerden en önemlisinin de 2-3 yaş arasındaki dönem olduğunu ifade eden Aynur Sayım, “Çocuğun anne ya da bakımveren kişi ile arasında kurduğu güven ilişkisi, çocuğun yaşamı boyunca tüm insanlarla kurduğu ilişki tarzını ve güveni temsil eder. İlk 3 yıl en önemli dönemdir. Bebek, annesinin tüm ihtiyaçlarını karşılamasını ister. Karnı acıkınca doyurulmayı, altı kirlenince temizlenmeyi, dokunsal temas ve sevgi dolu bakışlara ihtiyaç duyar. Bu ihtiyaçlar gecikmeden, zamanında yerine getirilirse anneye güven hisseder ve dolayısıyla kendini güvende hisseder” dedi.

2-3 yaş döneminin çocuğun kendisinin ve dış dünyanın farkına vardığı ve öğrenme, dünyayı keşfetme isteğinin doruğunda olduğu dönem olduğunu ifade eden Aynur Sayım“İlk bireyselleşme denemelerini çocuk bu dönemde yapar. Kendisi yemek ister, oyuncağını kendisi almak ister, eşyaları karıştırır, bir koltuğa belki 15-20 kez iner-çıkar. Burada dünyayı keşfetmenin, ona sahip olmanın hazzını yaşıyordur. Eğer aile çocuğu engeller, her hareketini uyarır, çocuğa zarar gelecek endişesi ile korumacı, müdahaleci davranırsa, çocuğun güveni kırılır, dünyayı tehlikeli bir yer olarak algılar ve yeni girişimlerinde daha temkinli olma ihtiyacı duyar. Anne-baba çocuk için gerekli güvenlik önlemlerini alarak, çocuğa kendisini gerçekleştirmesi fırsat, ona bir alan sunmalıdır” dedi.

Çocuk inatlaşabilir!

Çocuğun bu dönemde inatlaşacağını, kendisini kimi zaman yerden yere atabildiğini kaydeden Aynur Sayım, ebeveynlere şu tavsiyelerde bulundu:

“Aileler bu dönemde nasıl davranacaklarını, ne yapacaklarını bilemezler, çaresiz hissederler. Olabildiğince sakin kalıp yaşına uygun açıklamalar yapılmalı. Bu durumlarda dikkatini başka bir yöne çekip oraya odaklamasını sağlayarak, asla çatışmaya girmeden bu dönem geçirilmelidir. Çünkü çocuk bahsettiğimiz nedenlerle kendini gerçekleştirme denemeleri yapıyordur. Bunu bilirsek, daha bilinçli davranabiliriz.”

Bir gelişim dönemindeki örselenmenin çocuğun bir sonraki gelişim dönemine sağlıklı geçmesini engelleyeceğini ifade eden Aynur Sayım, “Bu dönemde sosyalleşmesine fırsat vermek, yeterli uyaran sunmak, çocukla konuşmak, oyun oynamak, çocuğa kaliteli zaman ayırmak, tüm dönemlerde gerekli olduğu gibi, bu dönemde de oldukça önemlidir” uyarısında bulundu.

Tuvalet eğitiminde sabırlı olunmalı

Bu dönemin aynı zamanda çocuğun tuvalet eğitimini kazandığı dönem olduğunu da ifade eden Aynur Sayım, tuvalet eğitiminde en önemli noktanın çocuğun hazır olmasını beklemek ve bunun için sabretmek gerektiğini vurguladı. Sayım, şunları söyledi:

“Tüm gelişim dönemlerinde olduğu gibi, bu dönemde de çocuğun tuvalet eğitimine hazır oluşluğunu beklemek, çocuk hazır mı şeklinde izlemek ve sabırlı olmak gereklidir. Çocuk, tuvalet eğitimine hazırsa sinyaller verir. Gizli gizli köşelerde çişini, kakasını yapmaya başlar, tuvaletinin geldiğini söylemeye başlar. Eğer çocuk hazır olduğunu hissettiriyorsa, o zaman tuvalete götürmek ve olumlu pekiştirici kullanmak gerekir. Aferin diyerek ödüllendirmek gibi.

Eğer çocuk hazır olmadan erken dönemde anne-baba acele ederse, çocuğa baskı yaparsa, çocuk bu dönemde saplanır ve ileride birtakım sorunlar ortaya çıkabilir. Bu süre üç yaştır. Üç yaşa kadar beklemek gerekebilir.”

Ceza ve korkutma depresyona yol açabilir

Çocuğun altını ıslatması ya da kirletmesi halinde ceza vermenin, korkutmanın, şiddet uygulamanın, yakmakla tehdit etmenin çocuğu örseleyeceğini ve çok ciddi sonuçlar yaratabileceğini ifade eden Aynur Sayım, “Bu yanlış tutumlar, çocuğun çekingen, girişimci olmayan, kendine güvensiz bir yapıda olmasına yol açar. Çocuk bu gibi cezaları beden bütünlüğüne zarar geliyor olarak algılar, insanlara güvenmez, her an zarar görmekten korkar. Anksiyetesi yüksek, kaygılı bir kişi olur. Buna bağlı olarak başka davranış sorunları da

oluşabilir. Alt ıslatma, kaka kaçırma kalıcı olabilir. Kekemelik, agresivite, uyum güçlükleri, sosyal fobi gibi sorunlar tabloya eşlik edebilir, çocukta depresyon gelişebilir” uyasırında bulundu.

Korumacı tutum duygusal büyümeyi önlüyor

Çocuğun gelişimi beklenen düzeyin gerisindeyse tuvalet eğitimi kazanımının daha geç dönemlere kalabileceğine işaret eden Aynur Sayım, “Tuvalet eğitimi kritik bir dönemdir ve durumdur. Anne-baba bu konuda çok bilinçli davranmak zorundadır. Çocuk sinyal verdiği halde korumacı davranıp örneğin ‘Şimdi kış, hava soğuk, yaza bıraktık’ diyen annelerimiz de olduğunu görebiliyoruz. Bu tutum da aşırı korumacı-kollamacı tutum olması nedeniyle, çocuğun duygusal gelişimini olumsuz etkiler. Bu tutuma maruz kalan çocuk, her konuda muhtemelen bunu yaşar. Yani çocuğa sorumluluk verilmez, çocuk özbakımı için desteklenmez ve korunursa, çocuk duygusal olarak büyüyemez küçük kalır” diye konuştu

Üsküdar Üniversitesi NP Feneryolu Polikliniği Uzman Klinik Psikolog Aynur Sayım, yoğun bir eğitim-öğretim döneminin ardından çocukların uzun bir yaz tatile girdiklerini söyledi.

Çocuklar için tatil döneminin, özlediklerini yapmayı planladıkları zaman dilimi olması yanında çocuklara boş zamanın nasıl daha etkin geçirilmesi gerektiğinin de öğretilebileceği bir dönem olduğunu belirten Aynur Sayım, “Önümüzde uzun bir yaz tatili var. Bu tatil iyi değerlendirilmeli. Tatilde hepimiz rutin çalışmalarımıza ara verip kendimizi dinlendirip, eğlenmeyi düşünürüz fakat tabii bunun da bir sınırı, çerçevesi vardır” dedi.

Kaliteli zaman geçirme öğretilmeli

Yaz tatilinin kaliteli zaman geçirmeyi öğrenmek için önemli bir fırsat olduğunu ifade eden Aynur Sayım, “Çocuk, zamanını iyi yönetmeyi öğrenmiş ise bu tutumu, tatildeki etkinlik ve aktivitelerine, arkadaşları ile nasıl zaman geçirdiğine, zamanının ne kadarını arkadaşlarıyla, ne kadarını kendisine ayırdığına yansıyacaktır. Bizim çocuğumuza kazandırdığımız iç disiplinle ilgili olarak öncelikle çocuğa boş zamanını iyi değerlendirmeyi öğretmeliyiz” dedi.

Doyurucu geçirilen zaman dinlendirir, mutlu eder

Anne ve babanın bu konuda çocuğuna rehber olması gerektiğini belirten Uzman Klinik Psikolog Aynur Sayım, “Zamanımızı iyi yönetebilmek, zamanı akıllıca kullanıp verimli-üretken sonuç almamızı sağlar. Doyurucu geçirdiğimiz zaman, bizi mutlu edecek, değerli hissettirecek ve dinlendirecektir. Tabii çocuk için tatil, bir dönem boyunca planlı, kurallı bir ortamdan, özgür olduğu, dinlenebildiği daha esnek bir zaman dilimini ifade eder, anne-babaların rehberliği, çocuğun tatili nasıl geçireceği ile ilgili devreye girmelidir.

Yaz tatili için 4 tavsiye

Uzman Klinik Psikolog Aynur Sayım, yaz tatili için yapılması gerekenler konusunda şu tavsiyelerde bulundu:

Günlük iş planı yapın: Çocuklar için, aileleri ile birlikte ya da kendi inisiyatiflerinde yapabilecekleri bir iş listesi planlanabilir. Günlük aktiviteleri bir gün önceden planlamak, hedef koymayı ve hedefe yönelik davranmayı da öğretir. Bu da aslında öğretme ve öğrenme sürecidir. Arkadaş seçimleri ve iletişim tekniklerini öğrenmeleri de aynı niteliktedir.

Aktivite planını kendi yapsın: Ailelerin fazla müdahale içermeden, çocuktan beklentiyi yüksek tutmadan, dinlenme ve eğlenmeye fırsat tanıyarak aktivite planı yapmasına yardımcı olmaları önemlidir. Tatilde seçtikleri arkadaşlar, bulundukları ortamlar, aileler tarafından denetlenmeli elbette ama bunu yaparken de fazla baskı kurmadan özenli davranmak önemlidir.

Kısa ders tekrarları yapılmalı: Uzun tatil döneminde çocukların yıl içinde öğrendikleri bilgileri unutmamak ve yeni eğitim dönemine hazırlanmak için günlük planlamalar içinde kısa ders tekrarları ve kitap okuma saatlerinin eklenmesi yararlı olacaktır.

Günlük sorumluluk verin: Çocuklara odasını toplamak, dişlerini fırçalamak gibi günlük sorumlulukların da verilmesi ayrıca spor, satranç, drama gibi sevdiği etkinliklere yöneltilmesinin fiziksel ve sosyal gelişimlerine katkıda bulunacağının altını çizmek yararlı olacaktır.”