Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi (MSGSÜ), 6 Şubat 2023 depremlerinde büyük yıkıma uğrayan Antakya’nın tarihi ve mimari mirasını korumak adına çok önemli bir adımı hayata geçirdi. Prof. Dr. Ataman Demir’in on yıllar boyunca titizlikle hazırladığı “Antakya Tarihi Kent Koleksiyonu”, MSGSÜ Kütüphanesi Açık Erişim Sistemi üzerinden tüm dünyanın kullanımına sunuldu.

“Sokakları Sessizliğe Gömülen Kentin Belleği Yaşayacak”

Koleksiyon, asırların mirasını taşıyan taş evleri, dar sokakları ve çok kültürlü dokusuyla bilinen Antakya’nın, deprem öncesindeki o canlı ve ruhu olan günlerini dijital ortama taşıyor. Artık yerinde olmayan tarihi binaların, her köşesinde ayrı bir hikaye saklayan eski sokakların ve kentin o kendine has kimliğinin bu arşivle korunması, sadece akademik bir başarı değil, aynı zamanda memleketini ve geçmişini özleyen tüm Hataylılar için derin bir teselli ve hüzünlü bir vefa duruşu niteliği taşıyor. Depremlerde yok olan ya da ağır hasar alan tarihi Antakya dokusunun dijital hafızasını oluşturan koleksiyon, kentin kültürel mirasını gelecek nesillere aktarmayı hedefliyor.

Kentin Dijital İkizi ve Mimari Belleği Bu Arşivde

Prof. Dr. Ataman Demir tarafından gerçekleştirilen kapsamlı saha çalışmalarının ürünü olan arşiv, Antakya’nın özgün sokak dokusunu, anıtsal ve sivil mimarlık örneklerini, tarihi konutları ve detaylı çizimleri içeriyor. Depremin ardından kentin aslına uygun olarak yeniden ihya edilmesi süreçlerinde de en kritik bilimsel altlıklardan biri olma özelliğini taşıyan koleksiyon; akademisyenler, araştırmacılar, restoratörler ve bölge tarihiyle ilgilenen herkes için dijital bir rehber niteliği taşıyor.

Dünya Genelinde Ücretsiz ve Açık Erişim

MSGSÜ Kütüphane ve Dokümantasyon Daire Başkanlığı tarafından dijitalleştirilerek kataloglanan koleksiyon, “MSGSÜ Açık Bilim, Sanat Arşivi” platformunda kamuya açıldı. Küresel ölçekte ücretsiz olarak erişilebilen dijital arşiv, Antakya’nın kaybolan kimliğini akademik ve görsel verilerle kayıt altında tutuyor.

Yetkililer, arşivin Antakya’nın kentsel hafızasını yaşatmanın yanı sıra, bölgede yürütülecek restorasyon ve rekonstrüksiyon çalışmalarına da doğrudan bilimsel kaynaklık edeceğini vurguladı. Dijital koleksiyona, üniversitenin resmi açık erişim internet adresi üzerinden 7/24 ulaşılabiliyor.

Bu değerli dijital koleksiyon; özgün sokak dokularını, tarihi konutları ve kentin kimliğini yansıtan mimari belgeleri içeriyor. Arşivi incelemek ve Antakya’nın yakın geçmişine tanıklık etmek için MSGSÜ Açık Bilim, Sanat Arşivi adresini ziyaret edebilirsiniz

https://acikerisim.msgsu.edu.tr/antakya-koleksiyon.html

Ataman Demir kimdir?

1938 yılında İzmir’in Karşıyaka ilçesinde doğan Prof. Dr. Ataman Demir, ilk ve orta öğrenimini İzmir’de tamamladı. 1957 yılında İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi (GSA) Mimarlık Bölümü’ne giren Demir, 1963 yılında mezun oldu. Aynı yıl Akademi’de Bina Bilgisi Kürsüsü’nde ve Mimari Proje alanında asistan olarak akademik kariyerine başladı.

Mimarlık eğitimi ve araştırmalarını yapı fiziği, geleneksel yerleşimler ve kültürel miras alanlarında yoğunlaştıran Demir, 1973 yılında “Güneş Işınımlarından Korunmak ve Yararlanmak Amacıyla Mimaride Alınan Tedbirler” başlıklı yeterlik tezini tamamladı. 1974 yılında “Antakya Eski Konut Yerleşmesi” adlı çalışmasıyla doçent unvanını aldı; 1988 yılında profesörlüğe yükseldi.

Akademik yaşamı boyunca Anadolu, Balkanlar ve Orta Asya’daki mimari miras üzerine kapsamlı araştırmalar gerçekleştiren Demir, bu çalışmalarını çok sayıda makale, ulusal ve uluslararası bilimsel bildiri ve konferans aracılığıyla kamuoyuyla paylaştı. Geleneksel mimari çevrelerin belgelenmesi, korunması ve değerlendirilmesine yönelik çalışmalarıyla Türkiye’de kültürel miras araştırmalarının gelişimine önemli katkılar sundu.

Araştırmacı kimliğinin yanı sıra uygulamacı bir mimar olarak da öne çıkan Demir; İstanbul, Mudanya’nın Siği Köyü, Konya ve çeşitli kentlerde restorasyon projeleri ile yeni mimari tasarımlar gerçekleştirdi. Birçok projesi uygulama aşamasına ulaşırken, katıldığı mimari yarışmalarda çeşitli ödül ve mansiyonlara layık görüldü. “Güneş Işınımlarından Korunmak ve Yararlanmak Amacıyla Mimaride Alınan Tedbirler” başlıklı çalışması 1986 yılında Mimar Sinan Üniversitesi tarafından yayımlandı.

Prof. Dr. Ataman Demir’in Antakya’nın tarihsel ve kültürel mirasını konu alan çalışmaları arasında özel bir yere sahip olan “Çağlar İçinde Antakya” ve İngilizce baskısı “Antakya Through the Ages”, ilk kez 1996 yılında Akbank tarafından yayımlandı. Yirmi yılı aşkın araştırma ve güncellemelerle genişletilen eser, 2016 yılında Dafne Yayınevi tarafından yeniden okurla buluştu. Demir’in bir diğer önemli çalışması olan “Güzel Sanatlar Akademisi’nde Yabancı Hocalar” ise Türkiye’de mimarlık ve sanat eğitiminin modernleşme sürecine ışık tutan temel kaynaklar arasında yer almakta olup, 2009 yılında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi tarafından yayımlandı.

1963–2003 yılları arasında Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi’nde Bina Bilgisi ve Mimari Proje alanlarında öğretim üyeliği yapan Demir, 2003 yılında emekli oldu. Akademik kariyeri boyunca farklı üniversitelerde de eğitim faaliyetlerini sürdüren Demir, 1983 yılında Selçuk Üniversitesi Mimarlık Bölümü’nde misafir öğretim üyesi olarak görev alarak bölümün genç akademik kadrosunun yetişmesine katkı sağladı. Daha sonraki yıllarda Yeditepe Üniversitesi İç Mimarlık Bölümü (2000–2004) ve Haliç Üniversitesi Mimarlık Bölümü’nde (2005–2009) öğretim üyeliği yaptı.

Emekliliğinin ardından da akademik çalışmalarını sürdüren Prof. Dr. Ataman Demir, 2009–2010 eğitim-öğretim yılından itibaren Işık Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi İç Mimarlık Bölümü’nde görev aldı. Elli yılı aşan akademik yaşamı boyunca çok sayıda mimar, tasarımcı ve akademisyenin yetişmesine katkı sunan Demir, Türkiye’de mimarlık eğitimi, kültürel miras araştırmaları ve koruma alanlarında iz bırakan önemli isimlerden biri olarak kabul edilmektedir.

Prof. Dr. Ataman Demir, 26 Mayıs 2017 yılında, Karacaahmet Mezarlığı’nda kılınan ikindi namazından sonra sonsuz yolculuğuna uğurlanmııştı.